Van cổng OS&Y là gì? Cấu tạo, đặc điểm và lưu ý khi lắp đặt, bảo trì

Trong các hệ thống đường ống công nghiệp, đặc biệt là hệ thống cấp nước và phòng cháy chữa cháy (PCCC), van cổng OS&Y là một trong những dòng van được sử dụng phổ biến và bắt buộc theo nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ van cổng OS&Y là gì, cấu tạo ra sao và khác gì so với van cổng thông thường.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu đầy đủ – chính xác – chuyên sâu về van cổng OS&Y để lựa chọn đúng cho từng hệ thống.

Van cổng OS&Y là gì? Đặc điểm

Van cổng OS&Y (Outside Screw & Yoke) là loại van cổng ty nổi, trong đó trục van (ty van) nằm hoàn toàn bên ngoài thân van và được cố định bởi một bộ khung. Khi vận hành đóng/mở, trục van sẽ di chuyển lên xuống rõ ràng, giúp người vận hành dễ dàng nhận biết trạng thái của van.

Khác với van cổng ty chìm, toàn bộ cơ cấu chuyển động của van OS&Y đều lộ ra bên ngoài, mang lại lợi thế lớn về quan sát, bảo trì và an toàn vận hành, đặc biệt trong các hệ thống yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt như PCCC. Tại Việt Nam, loại van này thường được gọi với cái tên dân dã và trực quan hơn là Van cổng ty nổi.

Ý nghĩa của ký hiệu OS&Y trên van cổng là như thế nào? OS&Y là viết tắt của cụm từ tiếng Anh:

• OS có nghĩa là từ viết tắt của Outside Screw: Trục ren, Trục ren nằm bên ngoài thân van, không tiếp xúc trực tiếp với lưu chất.
• Y là từ viết tắt của Yoke: Giá đỡ (khung giữ trục): Bộ giá đỡ giúp cố định trục van, đảm bảo trục chỉ chuyển động theo phương thẳng đứng khi vận hành.

Hiểu đơn giản, OS&Y nghĩa là trục ren của van nằm bên ngoài thân van và được giữ bởi yoke. Khi xoay tay quay trục van không quay theo cánh van mà trục chỉ tịnh tiến lên hoặc xuống. Từ đó giúp hạn chế mài mòn và tăng tuổi thọ van.

Các bộ phận cấu tạo chi tiết của van cổng OS&Y

Để hiểu tại sao loại van này lại được ưu tiên trong các hệ thống quan trọng, chúng ta cần phân tích sâu vào cấu tạo của van cổng OS&Y. Một chiếc van cổng OS&Y tiêu chuẩn bao gồm các bộ phận chính sau:

• Thân van: Thường được đúc từ gang cầu, gang dẻo, thép hoặc inox. Thân van là bộ phận chịu áp lực chính và kết nối với đường ống thông qua mặt bích.
• Cánh van: Có hình dạng đĩa tròn hoặc hình nêm, dùng để chặn đứng hoặc cho phép dòng chảy đi qua. Cánh van thường được bọc cao su EPDM để đảm bảo độ kín khít tuyệt đối.
• Trục van/Ty van: Đây là điểm khác biệt lớn nhất. Ty van có ren và được kết nối với cánh van. Khi vô lăng quay, ty van sẽ di chuyển tịnh tiến lên trên hoặc xuống dưới.
• Giá đỡ: Phần khung phía trên nắp van giúp giữ cố định đai ốc trục và bảo vệ phần ty van lộ ra ngoài.
• Vô lăng: Bộ phận điều khiển thủ công để đóng/mở van.
• Bộ phận làm kín: Giúp ngăn chặn rò rỉ lưu chất ra môi trường bên ngoài theo đường trục van.

Nguyên lý hoạt động của van cổng dạng OS&Y như thế nào?

Nguyên lý hoạt động của van cổng OS&Y dựa trên chuyển động tuyến tính, không phải chuyển động xoay của cánh van. Do ty van lộ ra ngoài, người quản lý hệ thống chỉ cần nhìn từ xa cũng có thể biết van đang đóng hay mở dựa vào chiều cao của trục van.

1. Trạng thái đóng: Khi quay vô lăng theo chiều kim đồng hồ, đai ốc trên giá đỡ sẽ đẩy ty van xuống dưới. Cánh van được hạ xuống thấp nhất, chặn hoàn toàn cửa van. Lúc này, phần ty van sẽ thu gọn vào bên trong nắp van.
2. Trạng thái mở: Khi quay vô lăng ngược chiều kim đồng hồ, ty van sẽ được kéo lên trên thông qua các rãnh ren. Cánh van được nhấc khỏi lòng ống, cho phép lưu chất đi qua. Khi mở hoàn toàn, một đoạn dài của ty van sẽ nhô cao lên khỏi vô lăng.

Van cổng OS&Y có ưu điểm gì nổi bật?

Nếu bạn để ý, hầu hết các cụm bơm PCCC hoặc các đường ống cứu hỏa chính đều sử dụng van cổng ty nổi (OS&Y). Lý do nằm ở:

Khả năng nhận diện trạng thái đóng/mở tức thì

Đây là ưu điểm “đáng tiền” nhất của van cổng ty nổi OS&Y. Trong các tình huống khẩn cấp như hỏa hoạn, việc xác định nhanh chóng nguồn nước đã được mở hay chưa là yếu tố sống còn.

• Van đang mở: Trục van nhô cao.
• Van đang đóng: Trục van hạ thấp. Sự trực quan này giúp người vận hành không cần phải thao tác thử, tránh gây mất thời gian hoặc nhầm lẫn tai hại.

Độ bền cơ học và tuổi thọ cực cao

Phần ren của trục van được thiết kế nằm hoàn toàn bên ngoài thân van. Điều này mang lại hai lợi ích lớn:

• Chống ăn mòn: Ren không tiếp xúc với lưu chất (nước thải, hóa chất, tạp chất…), giúp bảo vệ các bước ren khỏi bị rỉ sét, mòn vẹt hoặc bám cặn vôi.
• Chống kẹt van: Nhờ không bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ hay tính chất hóa học của dòng chảy bên trong, van rất ít khi bị tình trạng “bó cứng” sau thời gian dài không sử dụng.

Bảo trì, bảo dưỡng vô cùng dễ dàng

Với thiết kế OS&Y, bạn có thể thực hiện bảo trì định kỳ mà không cần phải ngắt dòng chảy hay tháo dỡ toàn bộ van:

• Người kỹ thuật có thể dễ dàng quan sát tình trạng của trục van để phát hiện các vết nứt hoặc biến dạng.
• Việc tra dầu mỡ, làm sạch rác bẩn bám vào các rãnh ren được thực hiện trực tiếp ngay bên ngoài, giúp tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí nhân công.

Dòng chảy thẳng, không tổn thất áp suất

Khi ở trạng thái mở hoàn toàn, cánh van được nhấc lên cao hơn hẳn lòng ống, tạo ra một đường thẳng thông suốt cho lưu chất. Do không có vật cản bên trong dòng chảy, áp lực nước qua van gần như được giữ nguyên vẹn, đảm bảo hiệu suất tối đa cho hệ thống bơm.

Một trong những ưu điểm thực tế nhất của van cổng OS&Y chính là cơ chế vận hành cực kỳ thân thiện với người dùng, ngay cả với những dòng van có kích thước lớn.

Lưu ý khi lắp đặt và bảo trì van cổng ty nổi OS&Y

Để đảm bảo van hoạt động bền bỉ 10-20 năm, bạn cần lưu ý:

Lắp đặt

• Kiểm tra bên trong lòng van xem có vật lạ (rác, xỉ hàn) hay không trước khi lắp.
• Đảm bảo mặt bích của ống và van đồng tâm để tránh ứng suất gây nứt vỡ.
• Nên lắp theo phương thẳng đứng (vô lăng hướng lên trên) để tối ưu hiệu suất.

Bảo trì

• Định kỳ 3-6 tháng: Kiểm tra phần ty van và bôi thêm mỡ bôi trơn để tránh bị oxy hóa do môi trường.
• Vận hành thử: Nên đóng/mở van ít nhất 1 lần mỗi quý để đảm bảo cánh van không bị kẹt.
• Kiểm tra phần Gasket: Nếu có hiện tượng rò rỉ ở cổ van, hãy siết nhẹ các bu lông ở nắp đệm (packing gland).

Chia sẻ kinh nghiệm khi chọn mua van cổng OS&Y cho hệ thống

Khi mua hàng, đừng chỉ nhìn vào giá cả. Hãy chú trọng các yếu tố sau:

1. Tiêu chuẩn kết nối: BS, JIS, ANSI hay DIN? (Phải khớp với mặt bích hiện có).
2. Áp lực làm việc: PN10, PN16 hay PN25?
3. Chứng chỉ: Đối với PCCC, ưu tiên các loại van có chứng chỉ UL/FM hoặc chứng nhận xuất xứ (CO), chất lượng (CQ) rõ ràng.
4. Thương hiệu uy tín: Một số hãng nổi tiếng như Wonil (Hàn Quốc). ARV (Malaysia), ShinYi (Đài Loan), Meiji hay các dòng van EU/G7.

Van cổng OS&Y là thiết bị không thể thiếu trong các hệ thống đòi hỏi tính minh bạch về trạng thái hoạt động và độ tin cậy cao. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn giải đáp được thắc mắc “Van cổng OS&Y là gì” cũng như những kiến thức cần thiết để lựa chọn loại van phù hợp cho công trình của mình.

Nếu có nhu cầu mua các loại van cổng OS&Y chính hãng, giá tốt, liên hệ ngay với Van công nghiệp HP qua hotline để được báo giá và tư vấn nhanh nhất nhé!