Van bi và van cổng | So sánh chi tiết và cách lựa chọn phù hợp cho hệ thống

Van bi và van cổng là hai dòng van công nghiệp được sử dụng phổ biến nhất hiện nay trong các hệ thống đường ống dân dụng và công nghiệp. Mặc dù cùng đảm nhiệm vai trò đóng mở và kiểm soát dòng chảy, nhưng van bi và van cổng có cấu tạo, nguyên lý hoạt động và phạm vi ứng dụng hoàn toàn khác nhau. 

Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai loại van này sẽ giúp người dùng lựa chọn đúng thiết bị, đảm bảo hệ thống vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả lâu dài. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu – chi tiết – dễ hiểu để bạn có cái nhìn đầy đủ nhất.

Tổng quan về van bi và van cổng

Van bi là loại van sử dụng bi rỗng có lỗ xuyên tâm để đóng hoặc mở dòng chảy, hoạt động theo cơ chế xoay 90 độ. Khi lỗ bi song song với dòng chảy, van ở trạng thái mở; khi vuông góc, van đóng hoàn toàn. Nhờ cơ chế này, van bi có tốc độ đóng mở nhanh và độ kín cao.

Trong khi đó, van cổng là loại van sử dụng đĩa van dạng cổng di chuyển lên xuống để cho phép hoặc ngăn dòng chảy đi qua. Van cổng thường được thiết kế để đóng hoặc mở hoàn toàn, không phù hợp cho việc điều tiết lưu lượng.

Cả van bi và van cổng đều đóng vai trò quan trọng trong hệ thống đường ống, tuy nhiên chúng thường được so sánh với nhau do người dùng băn khoăn trong việc lựa chọn loại van phù hợp với từng mục đích sử dụng cụ thể.

Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của van bi và van cổng

Mặc dù cùng thực hiện chức năng kiểm soát dòng chảy, nhưng van bi và van cổng có cấu tạo và nguyên lý hoạt động rất khác nhau.

Đối với van bi

Van bi có cấu tạo gồm thân van, bi van, trục van, gioăng làm kín và bộ phận vận hành. Nguyên lý hoạt động của van bi dựa trên chuyển động xoay của bi van từ 0 đến 90 độ. Nhờ cấu tạo đơn giản và cơ chế xoay nhanh, van bi cho phép đóng mở dòng chảy gần như tức thì, đồng thời đảm bảo độ kín cao.

Đối với van cổng

Van cổng gồm thân van, trục van, đĩa van, gioăng làm kín và bộ phận vận hành. Khi vận hành, trục van sẽ nâng hoặc hạ đĩa van theo phương thẳng đứng, cho phép dòng chảy đi qua hoặc bị chặn lại hoàn toàn. Khi van mở hoàn toàn, đĩa van không nằm trong dòng chảy nên tổn thất áp suất rất thấp.

So sánh van bi và van cổng chi tiết qua các tiêu chí

Mặc dù cùng được sử dụng để kiểm soát dòng chảy trong hệ thống đường ống, van bi và van cổng có nhiều khác biệt rõ rệt về cơ chế hoạt động, hiệu suất và phạm vi ứng dụng. Dưới đây là so sánh chi tiết theo từng tiêu chí kỹ thuật quan trọng.

Khả năng đóng mở dòng chảy

• Van bi cho phép đóng hoặc mở dòng chảy gần như tức thì nhờ cơ chế xoay bi 90 độ, rất phù hợp với các hệ thống cần phản hồi nhanh. 
• Trong khi đó, van cổng đóng mở theo cơ chế nâng hạ đĩa van nên thời gian vận hành chậm hơn, phù hợp cho các hệ thống ít thao tác đóng mở.

Tốc độ vận hành

• Van bi có tốc độ vận hành nhanh, chỉ cần một thao tác gạt hoặc xoay là có thể thay đổi trạng thái van. 
• Ngược lại, van cổng cần nhiều vòng quay tay quay để hoàn tất quá trình đóng hoặc mở, do đó không phù hợp cho các hệ thống yêu cầu thao tác nhanh.

Khả năng điều tiết lưu lượng

• Van bi có thể sử dụng để điều tiết lưu lượng ở mức tương đối, tuy nhiên không tối ưu cho việc điều chỉnh chính xác trong thời gian dài. 
• Van cổng không được khuyến nghị dùng để điều tiết, vì đĩa van dễ bị mài mòn nếu hoạt động ở trạng thái mở một phần.

Tổn thất áp suất

• Khi mở hoàn toàn, van cổng gần như không gây cản trở dòng chảy, do đó tổn thất áp suất rất thấp. 
• Trong khi đó, van bi vẫn tạo ra một mức cản nhất định do cấu tạo bi van, đặc biệt trong các hệ thống đường ống lớn.

Độ bền và tuổi thọ

• Van cổng có độ bền cao khi làm việc trong điều kiện đóng hoặc mở hoàn toàn, đặc biệt phù hợp với hệ thống vận hành lâu dài. 
• Van bi có tuổi thọ tốt trong các hệ thống đóng mở thường xuyên, nhưng gioăng làm kín có thể bị mài mòn nhanh hơn nếu làm việc liên tục ở môi trường khắc nghiệt.

Không gian lắp đặt

• Van bi có thiết kế nhỏ gọn, trọng lượng nhẹ, phù hợp với các không gian lắp đặt hạn chế. 
• Ngược lại, van cổng thường có kích thước lớn và chiều cao tổng thể cao hơn, yêu cầu không gian lắp đặt rộng rãi hơn.

Khả năng bảo trì và sửa chữa

• Van bi có cấu tạo đơn giản nên việc tháo lắp và bảo trì tương đối thuận tiện. 
• Van cổng tuy có cấu tạo bền bỉ nhưng việc bảo trì, thay thế đĩa van hoặc trục van thường phức tạp và tốn thời gian hơn, đặc biệt với các dòng kích thước lớn.

Nên chọn van bi hay van cổng trong từng trường hợp cụ thể?

Việc lựa chọn van bi hay van cổng không có đáp án đúng tuyệt đối mà phụ thuộc vào mục đích sử dụng, điều kiện vận hành và đặc điểm của từng hệ thống. Dưới đây là một số trường hợp điển hình giúp bạn dễ dàng đưa ra quyết định phù hợp.

Nên chọn van bi khi nào?

Van bi là lựa chọn phù hợp trong các hệ thống yêu cầu đóng mở nhanh, thao tác thường xuyên và không gian lắp đặt hạn chế. Dòng van này thích hợp cho các hệ thống cần cô lập dòng chảy nhanh chóng, đặc biệt trong môi trường khí nén, hóa chất, thực phẩm hoặc các đường ống có kích thước nhỏ đến trung bình.

Nên chọn van cổng khi nào?

Van cổng phù hợp với các hệ thống đường ống lớn, nơi yêu cầu đóng hoặc mở hoàn toàn dòng chảy và hạn chế tối đa tổn thất áp suất. Dòng van này thường được sử dụng trong hệ thống cấp nước, PCCC, trạm bơm và các công trình hạ tầng kỹ thuật, nơi van không cần thao tác đóng mở thường xuyên.

Trường hợp cần kết hợp cả van bi và van cổng

Trong nhiều hệ thống thực tế, van bi và van cổng thường được kết hợp sử dụng để tối ưu hiệu quả vận hành. Van cổng được lắp trên tuyến ống chính để kiểm soát tổng thể, trong khi van bi được bố trí tại các nhánh phụ nhằm đáp ứng nhu cầu đóng mở nhanh và linh hoạt khi vận hành hoặc bảo trì.

Qua những phân tích và so sánh chi tiết trên, có thể thấy van bi và van cổng đều giữ vai trò quan trọng trong hệ thống đường ống, nhưng mỗi loại lại phù hợp với những điều kiện và mục đích sử dụng khác nhau. Việc lựa chọn đúng loại van ngay từ đầu sẽ giúp hệ thống vận hành ổn định, an toàn và tối ưu chi phí bảo trì trong suốt quá trình sử dụng.

Để đảm bảo mua đúng van bi và van cổng chính hãng, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và phù hợp với từng hệ thống cụ thể, bạn nên lựa chọn đơn vị cung cấp uy tín, có kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực van công nghiệp. Van công nghiệp HP hiện là đơn vị chuyên phân phối đa dạng các dòng van bi, van cổng từ nhiều thương hiệu uy tín, đầy đủ chứng từ CO/CQ và đội ngũ kỹ thuật sẵn sàng tư vấn giải pháp phù hợp cho từng công trình.

Nếu bạn đang cần tư vấn lựa chọn van, báo giá chi tiết hoặc hỗ trợ kỹ thuật, chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành để giúp hệ thống của bạn vận hành hiệu quả và bền bỉ lâu dài.

Liên hệ ngay qua hotline để được tư vấn và báo giá chi tiết nhất!